Lorem ipsum

read more

Nijmegen, Het Valkhof

In het jaar 777 vierde Karel de Grote het paasfeest in zijn nieuwe palts op de Valkhofheuvel in de oude Romeinse stad Nijmegen. De opvolger van deze palts werd in 1796 gesloopt in opdracht van de eigenaar, de provincie Gelderland. Het stadsbestuur van Nijmegen redde de twee kapellen van de burcht door deze te kopen van de provincie. De Valkhofheuvel werd hierna ingericht als stadspark en is sinds 1973 een rijksmonument en sinds 1991 een archeologisch monument.

  • Vóór 850 na Chr.

Before AD 850

Het landschap

Door Nijmegen stroomt de rivier de Waal. Het oude centrum van de stad ligt aan de zuidkant van de rivier in een heuvelachtig landschap. Dit landschap is gevormd tijdens de ijstijden, 130.000 tot 180.000 jaar geleden. Er lagen hier grote massa’s ijs, of gletsjers. Bij de randen van het ijs, dat soms meer dan 100 meter dik was, werd de grond door de enorme druk omhoog gestuwd. Fig. 1 Zo ontstond de gebogen heuvelrug, waarvan een restant ligt tussen Nijmegen en Kleef. Het grootste deel van Nijmegen ligt niet op de heuvelrug, maar op een waaier van zand en grind, achtergelaten door het smeltwater dat van de stuwwal stroomde.1 Fig. 2

Fig. 1: Het landschap rond 130.000 jaar geleden. Archeologie Gemeente Nijmegen

Fig. 1: Het landschap rond 130.000 jaar geleden. Archeologie Gemeente Nijmegen

Fig. 2: De stuwwal bij Nijmegen, waar de grote hoogteverschillen duidelijk op te zien zijn. Door Derk Anthony van de Wart, Gelders panorama, van de Belvédère in Nijmegen naar het zuidoosten, 1806. Museum Het Valkhof, Nijmegen

Fig. 2: De stuwwal bij Nijmegen, waar de grote hoogteverschillen duidelijk op te zien zijn. Door Derk Anthony van de Wart, Gelders panorama, van de Belvédère in Nijmegen naar het zuidoosten, 1806. Museum Het Valkhof, Nijmegen

De heuvelrug werd namelijk later weer grotendeels weggevaagd. Smeltwater van het landijs stroomde vanuit Duitsland richting de Noordzee en vormde tussen Arnhem en Nijmegen een brede, kale vlakte met een wirwar van waterlopen. Bij Nijmegen werd het grootste deel van de stuwwal weggeslagen door het water. De wirwar van waterlopen veranderde in de loop van de tijd in de rustig stromende rivieren Rijn en Waal. Het Valkhof ligt op de heuvel van zand, die overbleef nadat de stuwwal zelf door het water was opgeruimd. Juist voor het Valkhof is het punt waar de heuvel en de rivier elkaar dicht naderen, zodat je vanaf deze verhoogde plek een goed uitzicht over de rivier en het de omgeving hebt.2

Het Valkhof ligt hoog boven de rivier waardoor het goed verdedigbaar is. Men kon hier de vijand al van ver zien aankomen en een bestorming van de steile oever voorkomen. De rivier was ook belangrijk voor de handel en voor reizigers, omdat transport van goederen en reizen over land veel langzamer ging.

Bewoning

Het gebied rondom Nijmegen werd ver voor het begin van de jaartelling ook al bewoond. Eerst door jager-verzamelaars, later door boeren.3 Fig. 3 Op het Valkhof zijn bij de Sint-Nicolaaskapel resten van grafheuvels gevonden waarin ongeveer 1000 jaar voor Chr. mensen zijn begraven. Waar nu het Trajanusplein ligt, is rond 400 voor Chr. een lokale krijgsheer begraven met zijn strijdwagen.5 Fig. 4

Fig. 3: Nijmegen in de prehistorie. 1 – neolithische begravingen (5300-2000 voor Chr.), 2 –stenen cirkels en heiligdom midden en late bronstijd (1800-800 voor Chr.), 3 – grafveld late bronstijd-vroege ijzertijd (1100-500 voor Chr.), 4 – graven midden ijzertijd (200-250 voor Chr.), 5 – nederzetting late bronstijd-vroege ijzertijd (1100-500 voor Chr.), 6 – nederzetting late ijzertijd ( 250-19 voor Chr.), 7 – cultusplaats ijzertijd (800-19 voor Chr.). Archeologie Gemeente Nijmegen

Fig. 3: Nijmegen in de prehistorie. 1 – neolithische begravingen (5300-2000 voor Chr.), 2 –stenen cirkels en heiligdom midden en late bronstijd (1800-800 voor Chr.), 3 – grafveld late bronstijd-vroege ijzertijd (1100-500 voor Chr.), 4 – graven midden ijzertijd (200-250 voor Chr.), 5 – nederzetting late bronstijd-vroege ijzertijd (1100-500 voor Chr.), 6 – nederzetting late ijzertijd ( 250-19 voor Chr.), 7 – cultusplaats ijzertijd (800-19 voor Chr.). Archeologie Gemeente Nijmegen

Fig. 4: Reconstructie van de strijdwagen gevonden in het graf van een lokale krijgsheer onder het Trajanusplein, dichtbij het Valkhof. Museum Het Valkhof, Nijmegen

Fig. 4: Reconstructie van de strijdwagen gevonden in het graf van een lokale krijgsheer onder het Trajanusplein, dichtbij het Valkhof. Museum Het Valkhof, Nijmegen

Van 19 voor Christus tot ongeveer 450 na Christus waren de Romeinen de baas in het gebied en over de lokale bevolking, de Bataven. Ze bouwden legerkampen, dorpen en een stad. De Romeinen bouwden ook Oppidum Batavorum. op de Valkhofheuvel en omgeving.6 7 Fig. 5, point 1 In 70 na Chr. staken de Bataven tijdens een opstand Oppidum Batavorum in brand.

Fig. 5: Nijmegen circa 15 voor Chr. – 70 na Chr. 1 – legerplaats op de Hunerberg geschikt voor 15.000 soldaten, 2 – legerplaats op het Kops Plateau, 3-8 – kampementen voor hulptroepen, 9 – Oppidum Batavorum, 10 – nederzetting met mogelijk een heiligdom (A), 11 – bewoning langs de Berg en Dalseweg, 12-16 –grafvelden. Archeologie Gemeente Nijmegen

Fig. 5: Nijmegen circa 15 voor Chr. – 70 na Chr. 1 – legerplaats op de Hunerberg geschikt voor 15.000 soldaten, 2 – legerplaats op het Kops Plateau, 3-8 – kampementen voor hulptroepen, 9 – Oppidum Batavorum, 10 – nederzetting met mogelijk een heiligdom (A), 11 – bewoning langs de Berg en Dalseweg, 12-16 –grafvelden. Archeologie Gemeente Nijmegen

De Romeinen bouwden daarna in het westen van Nijmegen Ulpia Noviomagus, dat rond 100 tot stad werd verheven. Aan het eind van de derde eeuw werd op de Valkhofheuvel een fort gebouwd met zware stenen muren en diepe, droge grachten als bescherming voor soldaten en burgers. Fig. 7 In de 5e eeuw namen de Merovingers de macht en het Valkhof over.8 9 Fig. 9 Karel de Grote bouwde in de 8e eeuw op het strategisch gelegen Valkhof een van zijn paltsen, gebruik makend van de Romeinse resten.

Fig. 7: In een loden grafkist lag het skelet van een ‘rijke dame’. Zij is rond 300 begraven onder de huidige Burchtstraat samen met luxe grafgiften zoals glazen parfumflesjes. Archeologie Gemeente Nijmegen

Fig. 7: In een loden grafkist lag het skelet van een ‘rijke dame’. Zij is rond 300 begraven onder de huidige Burchtstraat samen met luxe grafgiften zoals glazen parfumflesjes. Archeologie Gemeente Nijmegen

Fig. 9: Vroegmiddeleeuwse bewoning op en rond het Valkhof blijkt uit de aanwezigheid van een grafveld, 350 meter ten zuiden ervan. Uit een van de graven komt dit serviesgoed van glas en aardewerk. Archeologie Gemeente Nijmegen

Fig. 9: Vroegmiddeleeuwse bewoning op en rond het Valkhof blijkt uit de aanwezigheid van een grafveld, 350 meter ten zuiden ervan. Uit een van de graven komt dit serviesgoed van glas en aardewerk. Archeologie Gemeente Nijmegen

References

1 Verhoeven, T. H. G. (ed.), A concise history of Nijmegen, Nijmegen 2011, chapter 1 ‘Ice and water‘ http://www.huisvandenijmeegsegeschiedenis.nl/info/Concise_history_of_Nijmegen

2 Willems, Willem J. H. and van Enckevort, Harry, ‘Ulpia Noviomagus, Roman Nijmegen, The Batavian capital at the imperial frontier‘, Journal of Roman archaeology, supplementary series number seventy-three, Portsmouth Rhode Island, 2009, pp. 13-16

3 Verhoeven, T. H. G. (ed.), A concise history of Nijmegen, Nijmegen, 2011, chapter 2 ‘The earliest occupants‘
http://www.huisvandenijmeegsegeschiedenis.nl/info/Concise_history_of_Nijmegen

4 Van Enckevort, Harry and Thijssen, Jan, Graven met beleid, Gemeentelijk archeologisch onderzoek in Nijmegen 1989-1995, Abcoude/Nijmegen, 1996, pp. 41-42

5 Verhoeven, T. H. G. (ed.), A concise history of Nijmegen, Nijmegen, 2011, chapter 3 ‘A local warlord‘
http://www.huisvandenijmeegsegeschiedenis.nl/info/Concise_history_of_Nijmegen

6 Verhoeven, T.H.G. (ed.), A concise history of Nijmegen, Nijmegen, 2011, chapter 4 ‘Roman soldiers‘ http://www.huisvandenijmeegsegeschiedenis.nl/info/Concise_history_of_Nijmegen

7 Verhoeven, T. H. G. (ed.), A concise history of Nijmegen, Nijmegen, 2011, chapter 5 ‘Roman towns‘
http://www.huisvandenijmeegsegeschiedenis.nl/info/Concise_history_of_Nijmegen

8 Willems, Willem J. H. and van Enckevort, Harry, ‘Ulpia Noviomagus, Roman Nijmegen, The Batavian capital at the imperial frontier‘, Journal of Roman archaeology, supplementary series number seventy-three, Portsmouth Rhode Island, 2009, pp. 102-104

9 Verhoeven, T. H. G. (ed.), A concise history of Nijmegen, Nijmegen, 2011, chapter 6 ‘A Meriovingian elite‘
http://www.huisvandenijmeegsegeschiedenis.nl/info/Concise_history_of_Nijmegen

Verder gaan: 850 – 1050 na Chr.

Het landschap Bewoning

deel afdrukken

naar boven ↑